Osman Kavala:  Gezi davasının da ağaçların sökülmesine benzer bir etki yarattığına inanıyorum

Seyahat davasında ağırlaştırılmış müebbet mahpus cezası alan ve 1678 gündür tutuklu olan Osman Kavala kaleme aldığı yazıda, “Gezi davasının da ağaçların sökülmesine misal bir tesir yarattığına inanıyorum” niyetini lisana getirdi.

Kavala, “İnsanların ağır cezalara çarptırılmaları Gezi’nin yasallığına gölge düşürmedi; bilakis mahkemenin yasallığının sorgulanmasına neden oldu” değerlendirmesini yaptı.

Kavala’nın BirGün gazetesinde yayımlanan yazısı şöyle: 

“Tapınaktır ağaçlar. Onlarla konuşmayı, onları dinlemeyi bilen hakikati öğrenir. Öğretiler ve reçeteler vaaz etmez onlar, münferit şeylere aldırmadan hayatın kadim yasasını söylerler.”
Herman Hesse, Ağaçlar

BirGün’ün Seyahat Direnişi’ne ayırdığı geçen Pazar Eki’nde Gezi’nin sosyoekonomik nedenleri ve siyasi manası hakkında açıklayıcı, kapsamlı yazılar yayımlandı.

Ben direnişi başlatan “birkaç ağacın sökülmesi” olayı ve bu kapsamda ağaçlarla ilgimiz üzerine birkaç şey eklemek istiyorum. Güray Öz’ün bu sayıda çıkan yazısındaki, “Önce, toprağı, yeşili, ağacı korumak için içgüdüsel, resen lakin bastırılması güç bir hareket olarak kendisini gösterdi son vakitlerin en demokratik, en yasal direnişi” cümlesi bana Gezi’de tabir bulan reaksiyonun gücü, içgüdüselliği ve yasal olma niteliği ortasında güçlü ilgiler olduğunu düşündürdü. Seyahat öncesi, insanları bunaltan, özgürlüklerine, ömür biçimlerine yönelik bir dizi müdahale olmuş, etrafa ziyan veren, kentsel dokuyu, kültürel mirası tahrip eden bir dizi proje hayata geçirilmişti. Bu bakımdan, Seyahat Parkı’nı yok edecek yapılaşmanın ilan edilmesi ve süratle bu işe girişilmesi, bardağı taşıran son damla olarak görülebilir.

Fakat, bu ‘son damla’nın evvelkilerden farklı bir özelliği de olduğunu düşünüyorum. Kanaatimce günlük ömrün modülü olan parkta ağaçların sökülecek olması, yalnızca etrafa verilen ziyandan ötürü insanları rahatsız etmedi, daha derin ve güçlü bir içgüdüsel yansıyı de tetikledi. Ağaçlarla ortamızda duygusal bağlar var. Ağaçların bizlere hoş gözükmesinin, estetik hislerimize hitap etmesinin kökeni çok eskilere dayanıyor. Evrimimizin erken periyotlarında beslenmenin yanı sıra tehlikelere karşı korunmak için de ağaçlardan faydalandık, ağaç üstlerini inançlı yerler olarak kullandık. Kentlere yerleşip dört duvar ortasına kapanmamız bizi ağaçlardan uzaklaştırdı. Bu eksikliği uzaktan ağaçlara bakarak ve duvarlarımızı, içinde ağaçların olduğu görüntü fotoğraflarıyla süsleyerek gidermeye çalışıyoruz. Her şeyin metalaştığı rekabetçi toplum tertibinin, iş güvenliğini de ortadan kaldıran bir kaos haline dönüşmesi, dijital, sanal alemin hayatlarımızı gitgide daha fazla işgal ediyor olması, Franco Berardi’nin söylediği üzere, duyusal ve duygusal fakirleşmeye yol açıyor. Bu kaos ortamına, temel hukuk ve demokrasi kurallarını çiğneyen otoriter idare, insan hayatına bedel vermeyen kamu siyasetleri eklendiğinde beşerler bıkkınlaşıyor, hayattan tat alamayacak hale geliyorlar. Bu türlü bir ruh hali içinde, insanların her şeye karşın varlıklarını devam ettiren başka canlılarla bağ kurmalarının sağaltıcı bir tesiri oluyor. Parklarda kendimizi güzel hissetmemizin en kıymetli nedeninin ağaçlara yakın olmanın verdiği itimat hissi olduğunu düşünüyorum.

Gündelik hayatımızın kesimi olan, temel insani bir muhtaçlığa karşılık veren parkın, bir alışveriş mabedini inşa etmek için yok edilmesi, bunun için ağaçların sökülmesi, sanırım varoluşumuzla ilgili tehlikeleri içgüdüsel olarak hissetmemizi, bu bahiste zihnimizin daha berraklaşmasını sağladı, böylece kendimizi, hayatımızı savunmak için bize ek güç kazandırdı. Seyahat Parkı’na iş makinelerinin girmesiyle birlikte İstanbul’un semtlerinde ve birçok kentte farklı dayanışma aksiyonları, protesto şovları düzenlendi.

Bunları kumanda eden ortak bir beyin yoktu fakat hareketin kalbi vardı; kalbi Seyahat Parkı’ydı. Parkta toplanan gençlerin sergilediği dayanışma, niyet, ya da ideoloji farklılıklarını kıymetsiz hale getirdi, parkı, ağaçları müdafaa hareketinin temelindeki ahlaki haklılık protesto aksiyonlarına güçlü bir meşruiyet kazandırdı.

Bu bakımdan, Seyahat tecrübesinin dünyada yaşanan neoliberal tertibe ve bu sistemin simgelerine karşı düzenlenen hareketlerden bir farkı var. Kamu çıkarlarına ziyan veren bir kurum, yabancı bir yer işgal edilmedi. Gençler, içinde kendilerini uygun hissettikleri, ağaçlarla, yeşille bütünleştikleri, ortak bir ömür oluşturdukları bir parkı despotça bir müdahaleye, bir işgale karşı korudular. Bu davranışın sağladığı moral güç ve gücün öteki tehditlere karşı tutum almalarını da kolaylaştırdığını düşünüyorum. Bu nedenle Öz’ün birebir yazıda yaptığı “Biz Gezicilerden ağaçları muhafazanın pek çok şeyi korumakla mümkün olduğunu öğrendik” değerlendirmesinin zıddının de hakikat olduğuna inanıyorum. Ağaçları korumak için harekete geçme, bir ortada davranma içgüdüsü, öbür birçok şeyin korunması için bizi daha hassas ve kararlı hale getirdi.

Seyahat Parkı insanların arabalarıyla ziyaret ettikleri bir yer değil, Taksim civarında yaşayanların, çalışanların yararlandıkları bir yer. Orada sohbet eden üniversiteli gençleri, maç yapan ayakkabı boyacısı çocukları, hava almaya çıkmış apartman vazifelilerinin ailelerini, Taksim Meydanı’nı seyreden Suriyeli göçmenleri görürsünüz. Parka gitmek yalnızca ağaçları değil, toplumu oluşturan farklı kesitlerden insanları da yakından izleme fırsatı verir. Eşit ve farklı bireyler olarak birebir yeri paylaşmaktan huzur duymak, keyif almak bir ortada yaşamak için bedelli bir tecrübedir, öbür yerlerde bu türlü bir, bir aradalık olmaz, alışveriş merkezlerinde hiç olmaz.

Seyahat davasının da ağaçların sökülmesine misal bir tesir yarattığına inanıyorum. Seyahat davası, Cumhurbaşkanı’nın Gezi’yi kriminalize eden telaffuzuna destek olması maksadıyla başlatılan bir cezalandırma ve tıpkı vakitte algı oluşturma teşebbüsüydü. Yani, bir “gösteri davası”ydı. Lakin siyasi yönlendirmeler ve uygulanan çelişkili taktikler sonucu hukuk normlarından, olağan yargılama tarzlarından o kadar uzaklaşıldı ki dava amaçlananın aykırısı bir tesir yarattı. Çoğulcu, eşitlikçi bir kent hayatını savunan insanların ağır cezalara çarptırılmaları Gezi’nin yasallığına gölge düşürmedi; tersine mahkemenin yasallığının sorgulanmasına neden oldu, yargının bu halde kullanılmasının tüm yurttaşlar için ne kadar önemli bir tehdit teşkil ettiğinin herkes tarafından görülmesini sağladı. Bu durumun da birlikte barış içinde yaşama içgüdüsünü tetikleyeceğine, hukuk devletinin kurulması doğrultusunda güçlü bir iradenin ortaya çıkmasına katkı sağlayacağına inanıyorum.

Öz’e katılıyorum, “Gezi, öncesi, şimdisi ve geleceği ile genişleyen hak, hukuk gayretinin yasallığının, meşruiyetinin ismidir.” Bunu da sanırım, kısmen, Gezi’nin ağaçlarına borçluyuz.”